Akreditacija

Piše: Uglješa Janković, saradnik u nastavi na Fakultetu političkih nauka u Podgorici

Prema Statutu Univerziteta Crne Gore planiranje nastavnih planova i programa nalazi se u nadležnosti nastavno-naučnog Vijeća univerzitetskih jedinica, a u daljoj proceduri se oni verifikuju na višim tijelima Univerziteta. Fakulteti kreiraju plan rada za studijske programe u zavisnosti od nekoliko faktora. Najčešće se pominju: finansijske mogućnosti, kadrovski potencijali, prostorno-tehnički kapaciteti, određen broj formalnih uslova, priroda obrazovnog profila, itd.

Fakultet političkih nauka Univerziteta Crne Gore od svog osnivanja razvija model studiranja po formuli „3 plus 1“, jer se pravi razlika između osnovnih studija (traju tri godine) i specijalističkih studija (imaju karakter poslediplomskih i traju jednu godinu). Smatralo se da će ovo idejno rješenje odgovoriti izazovima nametnutim u savremenim trendovima visokog obrazovanja i istovremeno eleminisati nefleksibilnost i rigidnost kurseva nastalih u starom sistemu studiranja. Ipak, nekoliko godina od implementacije u praksi javilo se niz problema koji su uticali na najbitniji segmet studija – kvalitet nastave. Naime, pokazalo se da očekivanja od razdvajanja studija na dva nivoa (osnovni i specijalistički) ne samo da nijesu ispunjena, već se postavlja pitanje, da li je uopšte u procesu reformi visokog obrazovanja bio potreban ovakav koncept studiranja? Odmah želim naglasiti da postojeći model studiranja nije produkovao probleme u procesu nastave, već su oni nastali kao posledica nemogućnosti fakulteta da na pravi način isprate zahtjeve ovog koncepta.

Ukoliko kao validan primjer uzmemo situaciju na našem fakultetu, veoma lako ćemo kao ključne nedostatke u realizaciji procesa nastave akcentovati sledeće stvari:

1. sadašnji profil specijalističkih studija;
2. nepostojanje izbornih predmeta;
3. minimalna zastupljenost praktične nastave na studijskim programima.

Suština specijalističkih studija jeste u pružanju mogućnosti studentima da usavršavaju i specijaliziraju oblasti u odnosu na koje su tokom procesa studiranja na osnovnim studijama iskazali najveće afinitete. Istovremeno, to podrazumijeva razvijanje usko-stručnih oblasti istraživanja, a zadatak Fakulteta jeste da u nastavnim planovima i programima izabere najadekvatniju ponudu u skladu sa obrazovnim profilom. Tim pristupom se postižu dva cilja:

1. profesionalna osposobljenost sadašnjih studenata da izađu u susret zahtjevima svojih budućih profesija;
2. kompatibilnost nastavnih planova i programa sa trendovima na tržištu rada.

Međutim, u stvarnoj primjeni modela studiranja „3 plus 1“ imamo bitno drugačije stanje. Sadašnje specijalističke studije nisu nista drugo nego nastavak osnovnih studija, odnosno, da budem još precizniji, napravljena je nekadašnja četvrta godina u procesu studiranja po starom sistemu. Studijski programi su izvedeni iz smjerova na osnovnim studijama, i u nastavnim planovima i programima mjesto su zauzeli predmeti za koje nije bilo prostora (u smislu broja kredita) na nižem nivou studija. Većina kurseva nema specijalistički karakter, a za izvjestan broj predmeta (zbog prirode plana rada) je vjerovatno bolje da se nastava izvodi na osnovnim studijama. Na primjer, Metodologija političkih nauka ili Politički sistem Crne Gore se kao obavezni predmeti izučavaju na gotovo svim studijskim programima specijalističke godine, iako gotovo svi argumenti ukazuju na to da je njihovo izvođenje neophodnije na osnovnim studijama. Povratak na sistem studiranja u kojem studije traju četiri godine možda bi bio dobar početak u prevazilaženju postojeće situacije.

Nepostojanje izbornih predmeta na Fakultetu političkih nauka u potpunosti je u suprotnosti sa duhom savremenog sistema obrazovanja. Afirmacija izbornih predmeta dodatno bogati nastavne sadržaje i doprinosi multidisciplinarnom obrazovanju studenata na osnovnim studijama. Postoji par načina da se izborni predmeti ipak uvedu u nastavne planove i programe, a da se istovremeno zaobiđu sve formalne poteškoće. Prvi, da se u saradnji sa drugim univerzitetskim jedinicama otvori mogućnost da studenti FPN-a za svoje izborne predmete biraju kurseve koji na drugim fakultetima imaju karakter obaveznih. (Ne vidim razlog da kolega ili kolegnica sa našeg fakulteta na listi svojih izbornih predmeta ne mogu selektirati kurseve sa Ekonomskog fakulteta, Filozofskog fakulteta, Fakulteta dramskih umjetnosti, itd.) Takav pristup podrazumijeva praćenje nastave na nekom od fakulteta sa kojih je kurs izabran i otvora široku slobodu studentima da odaberu nešto u skladu sa svojim interesovanjima. Ova ideja nije nova, prije nekoliko godina je na FPN-u pokrenuta slična inicijativa (na insistiranje Olivere Komar, Bojana Spaića i moje malenkosti), ali nažalost, nije naišla na neku posebnu podršku od strane drugih univerzitetskih jedinica. Osim pomenute varijante, postoji i mogućnost koja ne zahtijeva saradnju sa ostalim fakultetima, pa je samim tim i manje afirmativna od prethodne, ali opet otvara prostor za postojanje izbornih predmeta. Mislim na mogućnost „razmjene“ predmeta između studijskih programa FPN-a. U toj situaciji studenti sa jednog smjera za svoje izborne predmete biraju one koje imaju karakter obaveznih na drugim smjerovima. Ovo su samo neke od potencijalnih ideja, jer je evidentno da se u narednom periodu mora naći rješenje za prevazilaženje statičnih nastavnih planova i programa.

Praktična nastava nije dovoljno zastupljena na Fakultetu političkih nauka. Na oba nivoa studija se uglavnom kreiraju ad hoc riješenja i to tako što se praksa vezuje za pojedine predmete, a njeno izvođenje u velikoj mjeri zavisi i od mogućnosti institucija da prihvate naše studente. Naravno, tu je i uvijek sporno pitanje vremenskog trajanja i kvaliteta prakse čak i kada je zastupljena u nastavnom procesu. Nakon nekoliko godina iskustva u radu na Fakultetu smatram da postoje dva pravca tretiranja i praktične nastave. Jedan je koncept ulaganja u razvoj tzv. „ljetnjih škola“, a drugi (vjerovatno realniji) zahtijeva opredjeljivanje izvjesnog broja kredita za praksu na svakom studijskom programu. Postoje izvjesni nedostaci kod oba pristupa, ali su u svakom slučaju značajno manji nego u sadašnjoj situaciji „vezivanja“ prakse za teorijske predmete.

Značajan broj teškoća u realizaciji nastavnih i vannastavnih aktivnosti može biti riješen ukoliko se u skorijem vremenskom periodu Fakultet preseli u zgradu koja se trenutno nalazi u fazi izgradnje na univerzitetskom kampusu. Nedavno sam prošao tim dijelom grada i primijetio informaciju da, prema postavljenim građevinskim rokovima, zgrada treba da bude završena u februaru 2012. godine (nadam se da nije napravljena greška u redoslijedu brojeva, pa da je krajnji rok zapravo 2021. godina). Napominjem da su u pitanju „grubi radovi“ čiji je rezultat podizanje zgrade, dok naknadno treba obezbijediti sredstva za enterijer i opremu. Nisam siguran da li će postavljeni rok za završetak radova biti ispoštovan, ali je jasno da se tek činom našeg prostornog osamostaljenja završava proces institucionalnog formiranja Fakulteta političkih nauka. Takođe, januar 2012. godine je period početka velike akreditacije (temeljna reforma nastavnih planova i programa koja se obavlja na svakih pet godina), pa se pruža jedinstvena prilika da se registrovani problemi isprave, ukoliko želimo da kvalitet studija podignemo na viši nivo od sadašnjeg.

Naredni period je od krucijalne važnosti za egzistenciju Fakulteta političkih nauka i tu nema prostora za tzv. „podjelu odgovornosti“ između nastavnog osoblja i studenata. Uprava fakulteta i svi zaposleni imaju pred sobom važan zadatak definisanja razvoje politike ove visoko-obrazovne institucije. Pred nama je veoma lak izbor, ulaganje napora sa ciljem izgradnje renomirane institucije ili prosto bitisanje bez ikakvih izgleda za ozbiljnijom perspektivom.

Comments  

 

+6 #1 Andrijana 2011-10-24 17:32

Ideja o izbornim predmetima na drugim fakultetskim jedinicama je fantasticna! Nadam se da cete uspeti da okupite asistente i profesore sa celog Univerziteta koji ce se usaglasiti sa idejom.

Quote

 

 

+4 #2 NEBO_PLAVA 2012-01-13 19:26

Jako mi se dopada tekst, konkretan je i jasno govori o ovom kljucnom problemu.
Na primjer ja sam student specijalisticki ih studija i kad sam se prijavljivala za razmjenu na jednom inostranom fakultetu niko od nadleznih nije znao da me uputi pod koji nivo da podvedem svoju razmjenu,vecina inostranih fakulteta nema specijalisticke studije.sto se mene tice to je klasicna 4 godina osnovnih studija...
Sto se tice kvaliteta nastave jako malo predavnja mi je ostavilo lijep ili upecatljiv utisak.mislim da asistenti obavaljaju previse posla, a da se nazalost profesori ne ukljucuju previse jer su to zauzeti ljudi koji nemaju kad da se posvete svojim studentima...njihov odnos ovdje nije pomenut ali je on takodje jako vazan:kvalietno predavanje umije da inspirise i motivise a naravno i da informise studenta.
Za dobar fax pol.nauka treba posvecenost ali i ljubav i profesora i asistenata, a i nas studenata. Za sad to sve skripi bas kao i finansije...

Quote

 

Refresh comments list
RSS feed for comments to this post

Add comment

Name (required)

E-mail (required, but will not display)

Website

Notify me of follow-up comments

Refresh

Send

Cancel

JComments